FORUM • GIDA VE BESLENME
[HEADING=1]Ponso 4R E124 Nedir? Yediğimiz Kırmızının Arkasındaki İlginç Gerçekler![/HEADING]
Arkadaşlar, geçen gün markette bir içeceğin etiketini incelerken kendimi bir anda kimya laboratuvarında buldum. Ürünün üzerinde E124 yazıyor. Dedim ki kendi kendime: “Ben buraya meyve suyu almaya geldim, neden şimdi üniversite sınavına hazırlanıyormuş gibi hissediyorum?” Bir de Ponso 4R diye bir isim var ki sanki yeni çıkmış bir bilim kurgu filmindeki kötü karakter!
Şaka bir yana, hepimiz market raflarından bir şeyler alıyoruz. Kırmızı şekerlemeler, renkli tatlılar, jöleler, içecekler... Bazılarının rengi o kadar canlı ki insan çileğin bu kadar kırmızı olduğunu ancak çizgi filmlerde gördüğünü düşünüyor. Peki, bu renklerin arkasında ne var? E124 gerçekten korkulması gereken bir madde mi, yoksa etikette görünce hemen dedektiflik yapmaya başlamamız gerekmiyor mu?
Gelin, konuyu hem bilimsel bilgilerle hem de günlük hayattan örneklerle inceleyelim. Çünkü mesele yalnızca bir katkı maddesinin adını öğrenmek değil; ne tükettiğimizi anlamak ve alışveriş yaparken daha bilinçli kararlar vermek.
1. Ponso 4R E124 Tam Olarak Nedir?
Ponceau 4R, Türkçede farklı yazımlarla Ponso 4R veya Ponceau 4R olarak karşımıza çıkabilen, gıdalara kırmızı renk vermek amacıyla kullanılan sentetik bir renklendiricidir. E124 ise bu katkı maddesinin Avrupa'daki katkı maddesi numaralandırma sisteminde kullanılan kodudur. Diğer adıyla Cochineal Red A olarak da bilinir.
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: E124 adında geçen “E” harfi, ürünün otomatik olarak zararlı veya tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Avrupa Birliği sisteminde gıda katkı maddelerini tanımlamak için kullanılır. Başka bir ifadeyle, bu kod bir kimlik numarası gibidir.
Peki, bu madde neden kullanılıyor?
Çünkü gıdanın görünüşü, tüketicinin onu nasıl algıladığını etkileyebilir. Bir tatlıyı soluk pembe yerine canlı kırmızı yapmak, ürünü daha dikkat çekici hâle getirebilir. Üretim ve depolama sırasında oluşabilecek renk kayıplarını dengelemek de renklendiricilerin kullanım amaçları arasındadır. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), gıda renklendiricilerinin bu tür işlevlerini açıklamakta ve izin verilen katkı maddelerinin güvenliğini bilimsel değerlendirmelere tabi tutmaktadır. Kaynak: EFSA – Gıda renklendiricileri
Yani E124'ün temel görevi yiyeceği tatlandırmak, besin değerini yükseltmek veya onu daha sağlıklı hâle getirmek değildir. Temel görevi renktir.
Bir bakıma gıdanın makyaj sanatçısıdır. Ancak makyajın güzel görünmesi, ürünün besleyici olduğu anlamına gelmediği gibi, rengin canlı olması da ürünün kalitesini tek başına kanıtlamaz.
2. E124 Hangi Gıdalarda Karşımıza Çıkabilir?
E124 denildiğinde akla ilk olarak kırmızı renkli şekerlemeler gelebilir. Fakat renklendiricilerin kullanım alanı yalnızca çocukların doğum günü pastalarıyla sınırlı değildir.
Ürünün türüne, üretim yöntemine ve ilgili ülkedeki mevzuata bağlı olarak şu kategorilerde karşımıza çıkabilir:
- Kırmızı veya pembe şekerlemeler ve bazı jöleler.
- Belirli tatlılar, pasta süslemeleri ve dekoratif kaplamalar.
- Bazı aromalı içecekler ve şuruplar.
- Bazı işlenmiş gıdalar ve tatlı ürünler.
- İlgili mevzuatın izin verdiği diğer ürün kategorileri.
Burada özellikle altını çizelim: Bu liste, sayılan bütün ürünlerin E124 içerdiği anlamına gelmez. Aynı kategorideki iki ürünün içerik listesi birbirinden tamamen farklı olabilir.
Örneğin markette yan yana duran iki kırmızı şekerlemeden biri E124 içerebilirken diğeri farklı bir renklendiriciyle hazırlanmış olabilir. Bir başkasında ise pancar suyu gibi renk verici bileşenler kullanılabilir.
İşte bu yüzden yalnızca ürünün rengine bakarak içeriğini tahmin etmek pek güvenilir bir yöntem değildir.
Bir de şu klasik durum var: İnsanlar bazen ürünün ön yüzündeki “çilekli”, “orman meyveli” veya “ahududulu” ifadelerine odaklanıp arka taraftaki içerik listesini tamamen unutuyor. Ambalajın ön yüzü pazarlama ekibinin sahnesidir; arka yüzü ise işin ayrıntılarının bulunduğu bölümdür.
Market alışverişinde asıl dedektiflik burada başlıyor.
3. E124 Zararlı mı? Bilimsel Gerçekler Ne Söylüyor?
İşin en önemli kısmına geldik. Çünkü E124 hakkında internette birbirine zıt yorumlar görmek mümkün. Bir yerde “Hiçbir sorun yok” deniyor, başka bir yerde “Bu maddeyi içeren hiçbir şeyi tüketmeyin” şeklinde kesin hükümler veriliyor.
Oysa gıda güvenliği, iki cümleyle çözülebilecek kadar basit bir konu değildir.
EFSA, 2009 yılında Ponceau 4R'yi yeniden değerlendirmiş ve kabul edilebilir günlük alım miktarını (ADI) vücut ağırlığının kilogramı başına günde 0,7 miligram olarak belirlemiştir. Bu değer, mevcut bilimsel değerlendirmeler çerçevesinde, yaşam boyu her gün alınması durumunda kayda değer bir sağlık riski oluşturması beklenmeyen günlük alım miktarını ifade eder. Aynı değerlendirmede, bazı tüketim senaryolarında tahmini alımların bu değeri aşabileceği belirtilmiştir. Kaynak: EFSA'nın E124 bilimsel değerlendirmesi
Buradaki iki noktayı birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Birincisi, ADI bir zehirlenme eşiği değildir. Bir gün bu miktarın üzerine çıkılması, otomatik olarak kişinin zarar göreceği anlamına gelmez. Bu değer, uzun vadeli ve düzenli maruziyetin değerlendirilmesi için kullanılan bilimsel bir referanstır.
İkincisi, bir katkı maddesinin belirli koşullarda kullanımına izin verilmesi, o maddenin sınırsız miktarda tüketilmesinin uygun olduğu anlamına gelmez.
Örneğin 70 kilogram ağırlığındaki bir yetişkin için söz konusu ADI matematiksel olarak günde 49 miligrama karşılık gelir. Ancak bu hesap, belirli bir şekerlemenin kaç miligram E124 içerdiğini söylemez. Bunun için ürünün içeriğine, kullanılan miktara ve tüketim sıklığına ilişkin verilere ihtiyaç vardır.
Dolayısıyla etikette E124 gördüğümüzde ne paniğe kapılmak ne de konuyu tamamen önemsiz saymak gerekir.
Bilimin yaklaşımı daha ölçülüdür: Maddenin özelliklerine, maruziyet miktarına ve tüketim alışkanlıklarına bakılır.
4. Çocuklar Açısından Neden Daha Fazla Dikkat Gerektiriyor?
Çocukların beslenmesi söz konusu olduğunda konu biraz daha hassas bir hâl alıyor.
Bunun temel nedenlerinden biri, çocukların vücut ağırlığının yetişkinlere göre daha düşük olmasıdır. Aynı miktarda katkı maddesi içeren bir ürünü tüketen iki kişiden daha düşük vücut ağırlığına sahip olan kişi, kilogram başına daha yüksek miktarda madde alabilir.
Bir örnek düşünelim.
Bir yetişkin öğleden sonra birkaç şekerleme yiyip gününe devam ediyor. Aynı şekerlemelerden yiyen bir çocuk ise gün boyunca renkli içecekler, paketli tatlılar ve başka atıştırmalıklar da tüketiyor. Her bir ürünün katkı miktarı ayrı ayrı sınırlı olsa bile, toplam tüketim değerlendirilirken bütün kaynakları birlikte düşünmek gerekir.
Bu, tek bir şekerlemenin tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Buradaki mesele, tekrarlanan tüketim ve toplam maruziyettir.
EFSA'nın E124 değerlendirmesi de çocukların bazı tüketim senaryolarında kabul edilebilir günlük alım miktarını aşabilen gruplar bulunabileceğine dikkat çekmiştir. EFSA bilimsel görüşü
[HEADING=1]Ponso 4R E124 Nedir? Yediğimiz Kırmızının Arkasındaki İlginç Gerçekler![/HEADING]
Arkadaşlar, geçen gün markette bir içeceğin etiketini incelerken kendimi bir anda kimya laboratuvarında buldum. Ürünün üzerinde E124 yazıyor. Dedim ki kendi kendime: “Ben buraya meyve suyu almaya geldim, neden şimdi üniversite sınavına hazırlanıyormuş gibi hissediyorum?” Bir de Ponso 4R diye bir isim var ki sanki yeni çıkmış bir bilim kurgu filmindeki kötü karakter!
Şaka bir yana, hepimiz market raflarından bir şeyler alıyoruz. Kırmızı şekerlemeler, renkli tatlılar, jöleler, içecekler... Bazılarının rengi o kadar canlı ki insan çileğin bu kadar kırmızı olduğunu ancak çizgi filmlerde gördüğünü düşünüyor. Peki, bu renklerin arkasında ne var? E124 gerçekten korkulması gereken bir madde mi, yoksa etikette görünce hemen dedektiflik yapmaya başlamamız gerekmiyor mu?
Gelin, konuyu hem bilimsel bilgilerle hem de günlük hayattan örneklerle inceleyelim. Çünkü mesele yalnızca bir katkı maddesinin adını öğrenmek değil; ne tükettiğimizi anlamak ve alışveriş yaparken daha bilinçli kararlar vermek.
1. Ponso 4R E124 Tam Olarak Nedir?
Ponceau 4R, Türkçede farklı yazımlarla Ponso 4R veya Ponceau 4R olarak karşımıza çıkabilen, gıdalara kırmızı renk vermek amacıyla kullanılan sentetik bir renklendiricidir. E124 ise bu katkı maddesinin Avrupa'daki katkı maddesi numaralandırma sisteminde kullanılan kodudur. Diğer adıyla Cochineal Red A olarak da bilinir.
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: E124 adında geçen “E” harfi, ürünün otomatik olarak zararlı veya tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Avrupa Birliği sisteminde gıda katkı maddelerini tanımlamak için kullanılır. Başka bir ifadeyle, bu kod bir kimlik numarası gibidir.
Peki, bu madde neden kullanılıyor?
Çünkü gıdanın görünüşü, tüketicinin onu nasıl algıladığını etkileyebilir. Bir tatlıyı soluk pembe yerine canlı kırmızı yapmak, ürünü daha dikkat çekici hâle getirebilir. Üretim ve depolama sırasında oluşabilecek renk kayıplarını dengelemek de renklendiricilerin kullanım amaçları arasındadır. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), gıda renklendiricilerinin bu tür işlevlerini açıklamakta ve izin verilen katkı maddelerinin güvenliğini bilimsel değerlendirmelere tabi tutmaktadır. Kaynak: EFSA – Gıda renklendiricileri
Yani E124'ün temel görevi yiyeceği tatlandırmak, besin değerini yükseltmek veya onu daha sağlıklı hâle getirmek değildir. Temel görevi renktir.
Bir bakıma gıdanın makyaj sanatçısıdır. Ancak makyajın güzel görünmesi, ürünün besleyici olduğu anlamına gelmediği gibi, rengin canlı olması da ürünün kalitesini tek başına kanıtlamaz.
2. E124 Hangi Gıdalarda Karşımıza Çıkabilir?
E124 denildiğinde akla ilk olarak kırmızı renkli şekerlemeler gelebilir. Fakat renklendiricilerin kullanım alanı yalnızca çocukların doğum günü pastalarıyla sınırlı değildir.
Ürünün türüne, üretim yöntemine ve ilgili ülkedeki mevzuata bağlı olarak şu kategorilerde karşımıza çıkabilir:
- Kırmızı veya pembe şekerlemeler ve bazı jöleler.
- Belirli tatlılar, pasta süslemeleri ve dekoratif kaplamalar.
- Bazı aromalı içecekler ve şuruplar.
- Bazı işlenmiş gıdalar ve tatlı ürünler.
- İlgili mevzuatın izin verdiği diğer ürün kategorileri.
Burada özellikle altını çizelim: Bu liste, sayılan bütün ürünlerin E124 içerdiği anlamına gelmez. Aynı kategorideki iki ürünün içerik listesi birbirinden tamamen farklı olabilir.
Örneğin markette yan yana duran iki kırmızı şekerlemeden biri E124 içerebilirken diğeri farklı bir renklendiriciyle hazırlanmış olabilir. Bir başkasında ise pancar suyu gibi renk verici bileşenler kullanılabilir.
İşte bu yüzden yalnızca ürünün rengine bakarak içeriğini tahmin etmek pek güvenilir bir yöntem değildir.
Bir de şu klasik durum var: İnsanlar bazen ürünün ön yüzündeki “çilekli”, “orman meyveli” veya “ahududulu” ifadelerine odaklanıp arka taraftaki içerik listesini tamamen unutuyor. Ambalajın ön yüzü pazarlama ekibinin sahnesidir; arka yüzü ise işin ayrıntılarının bulunduğu bölümdür.
Market alışverişinde asıl dedektiflik burada başlıyor.
3. E124 Zararlı mı? Bilimsel Gerçekler Ne Söylüyor?
İşin en önemli kısmına geldik. Çünkü E124 hakkında internette birbirine zıt yorumlar görmek mümkün. Bir yerde “Hiçbir sorun yok” deniyor, başka bir yerde “Bu maddeyi içeren hiçbir şeyi tüketmeyin” şeklinde kesin hükümler veriliyor.
Oysa gıda güvenliği, iki cümleyle çözülebilecek kadar basit bir konu değildir.
EFSA, 2009 yılında Ponceau 4R'yi yeniden değerlendirmiş ve kabul edilebilir günlük alım miktarını (ADI) vücut ağırlığının kilogramı başına günde 0,7 miligram olarak belirlemiştir. Bu değer, mevcut bilimsel değerlendirmeler çerçevesinde, yaşam boyu her gün alınması durumunda kayda değer bir sağlık riski oluşturması beklenmeyen günlük alım miktarını ifade eder. Aynı değerlendirmede, bazı tüketim senaryolarında tahmini alımların bu değeri aşabileceği belirtilmiştir. Kaynak: EFSA'nın E124 bilimsel değerlendirmesi
Buradaki iki noktayı birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Birincisi, ADI bir zehirlenme eşiği değildir. Bir gün bu miktarın üzerine çıkılması, otomatik olarak kişinin zarar göreceği anlamına gelmez. Bu değer, uzun vadeli ve düzenli maruziyetin değerlendirilmesi için kullanılan bilimsel bir referanstır.
İkincisi, bir katkı maddesinin belirli koşullarda kullanımına izin verilmesi, o maddenin sınırsız miktarda tüketilmesinin uygun olduğu anlamına gelmez.
Örneğin 70 kilogram ağırlığındaki bir yetişkin için söz konusu ADI matematiksel olarak günde 49 miligrama karşılık gelir. Ancak bu hesap, belirli bir şekerlemenin kaç miligram E124 içerdiğini söylemez. Bunun için ürünün içeriğine, kullanılan miktara ve tüketim sıklığına ilişkin verilere ihtiyaç vardır.
Dolayısıyla etikette E124 gördüğümüzde ne paniğe kapılmak ne de konuyu tamamen önemsiz saymak gerekir.
Bilimin yaklaşımı daha ölçülüdür: Maddenin özelliklerine, maruziyet miktarına ve tüketim alışkanlıklarına bakılır.
4. Çocuklar Açısından Neden Daha Fazla Dikkat Gerektiriyor?
Çocukların beslenmesi söz konusu olduğunda konu biraz daha hassas bir hâl alıyor.
Bunun temel nedenlerinden biri, çocukların vücut ağırlığının yetişkinlere göre daha düşük olmasıdır. Aynı miktarda katkı maddesi içeren bir ürünü tüketen iki kişiden daha düşük vücut ağırlığına sahip olan kişi, kilogram başına daha yüksek miktarda madde alabilir.
Bir örnek düşünelim.
Bir yetişkin öğleden sonra birkaç şekerleme yiyip gününe devam ediyor. Aynı şekerlemelerden yiyen bir çocuk ise gün boyunca renkli içecekler, paketli tatlılar ve başka atıştırmalıklar da tüketiyor. Her bir ürünün katkı miktarı ayrı ayrı sınırlı olsa bile, toplam tüketim değerlendirilirken bütün kaynakları birlikte düşünmek gerekir.
Bu, tek bir şekerlemenin tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Buradaki mesele, tekrarlanan tüketim ve toplam maruziyettir.
EFSA'nın E124 değerlendirmesi de çocukların bazı tüketim senaryolarında kabul edilebilir günlük alım miktarını aşabilen gruplar bulunabileceğine dikkat çekmiştir. EFSA bilimsel görüşü